Στην Άνω Μακεδονία, περιοχή με ελάχιστα αστικά κέντρα και έντονο τον γεωργοκτηνοτροφικό προσανατολισμό της οικονομίας, διατήρησε τα φυλετικά και τα πολιτισμικά του χαρακτηριστικά έως και τα ύστερα αυτοκρατορικά χρόνια, παρά τον συντηρητισμό της κοινωνικοπολιτικής δομής του ανιχνεύο­νται επί πλέον μοναδικές για τη βορειοελλαδική ζώνη ιδιαιτερότητες στο λα­τρευτικό τομέα.

Πλούτων, η λατρεία του Άδη, ως θεού του Κάτω κόσμου. Βεβαιωμένη η λατρεία του Πλούτωνος στη Μακεδονία είναι μόνο από την αναθηματική ανάγλυφη στήλη της Αιανής στην Ελίμεια, του τέλους του 2ου αι. μ.Χ., όπου ο θεός παρίσταται ιματιοφόρος κατενώπιον με τον Κέρβερο στα πόδια του.

Ηρακλής, η λατρεία του Ηρακλή, του προγονικού θεού των Μακεδόνων με την προσωνυμία Κυναγίδας. Υπήρξε ιδιαίτερα διαδεδομένη στη Βοττιαία και την Άνω Μακεδονία, ενώ μαρτυρείται από τη Χαλκιδική και την Μακεδονία εκείθεν του Αξιού.

Αλεξανδρολατρεία, η απονομή θεϊκών τιμών στον Αλέξανδρο, στη γενέθλια γη της Μακεδο­νίας. Η αλεξανδρολατρεία στην Αρχαία Μακεδονία εντοπίζεται μόνο στις βο­ρειοδυτικές περιοχές της Επαρχίας και συγκεκριμένα στη Λυγκηστίδα, όπου την πιστοποιούν δύο ενεπίγραφα μνημεία στο Σκοπό Φλωρίνης και στις Κάτω Κλεινές.